kat gaap tanden

Hoe kan ik mijn kat beter begrijpen?

Het begrijpen van katten begint met het verdiepen in de manier waarop een kat de wereld om hem heen ervaart...

Het is belangrijk, voor thuis maar zeker voor ons op de praktijk, dat we de kat kunnen “lezen”. Als eerste omschrijven we in het kort normaal kattengedrag (soorteigen gedrag) en kattentaal en uiteindelijk enkele probleemgedragingen. Hoe gaan we het beste (voor de kat) met poezen om wanneer we uw kat opnemen of ontvangen bij uw lokale dierenarts in de spreekkamer? Bekijk ook: Cat Friendly.

Er bestaat een sociaal systeem, sociale status, sociale eenheid. Hier ga ik niet verder op in, mocht er belangstelling zijn, vraag om leesmateriaal in uw Sterkliniek. Wat relevant is om te weten is het sociale gedrag, seksuele gedrag, leefgebied en territorium, communicatie, geuren en ontlasting, geluiden en iets over het jagen van katten. Maar eerst de basis.

Uw kat begrijpen

De basis

Zicht

katten zien minder kleuren en vormen dan wij. Het oog is ontworpen op jacht in schemering. Oog van de kat is gevoelig voor blauw en groen, geen rood. Wij mensen zien drie kleuren. Beweging en licht (nachtvisie). Kat ziet kleine details niet scherp, ook niet van heel dichtbij.

Gehoor

Oren ontworpen om prooi goed te kunnen lokaliseren. Oren kunnen onafhankelijk van elkaar bewegen en zowel hoge als lage frequenties hoorbaar. Hogere frequenties dan mensen, is een aanpassing aan de jacht op knaagdieren.

Tastzin

Naast snorharen ook tastharen op poten. Tastharen reageren gevoelig op aanrakingen of temperatuurverschillen. Kunnen bewegen en worden gebruikt bij inspectie van een prooi en ter oriëntatie.

Reuk

Vele weten: de kat heeft een betere reukzin dan de mens. De neus wordt gebruikt voor het herkennen van voedsel en seksuele geuren, niet voor het volgen geurspoor prooi. Niet alle geuren worden waargenomen door de neus. Het orgaan van Jacobson neemt feromonen waar door te flehmen - een soort 'ruiken door de mond'.

Sociaal gedrag

Onder sociaal gedrag verstaan we: Gezamenlijk slapen, elkaar verzorgen en tegen elkaar aanwrijven. Vriendelijk begroeten na afwezigheid, naast elkaar rennen en spinnen, tegen elkaar aanwrijven met omhoog geheven staart en samen spelen. Neus-neus contact. Op 2 tot 4 jarige leeftijd sociaal volwassen. Als kitten spelen ze geluidloos. De functie hiervan is om te oefenen voor ‘echte’ conflicten later. Geen nagels, leren een bijtrem, wisseling van rol. Gebeurt dit later wel, dus geen bijtrem en met nagels, dan zijn ze niet goed gesocialiseerd.

Groepsgedrag bij katten

Veel mensen maken de keuze voor een kat of een hond op basis van hoe sociaal het dier is. De kat is een solitair dier, niet zoals de hond een groepsdier is. Katten jagen en verdedigen alleen zichzelf. Ze kennen geen gezamenlijk vluchtgedrag. Ze kennen geen overgavegedrag en ze zijn territoriaal ingesteld.

Katten kunnen wel in een groep leven, zoals bij zwerfkatten of boerderijkatten. Meestal zijn dit poezengroepen. Het is afhankelijk van de voedseldichtheid. Als ze moeten jagen zijn er minder katten per vierkante meter, en als ze gevoerd worden kunnen er meer katten per vierkante meter zijn. Te veel kan echter stress bij uw kat opleveren.

Territoriaal gedrag

Katten zijn territoriaal. Ze hebben een leefgebied en een territorium.

Leefgebied

De meeste dieren hebben een leefgebied. Dit is een gebied waarin ze geregeld lopen, exploreren en jagen. Deze gebieden kunnen overlappen met die van andere katten. Dat is een algemeen patroon bij gedomesticeerde katten. Bij katers is er ook een overlap tussen de leefgebieden, maar de leefgebieden van de poezenkolonies(zwerfkatten) is hier ook in opgenomen. Een individuele kater kan de topkat zijn in een aantal vrouwenkolonies, maar een perifere kater in andere kolonies. Grootte is afhankelijk van de hoeveelheid en verspreiding voedsel. Gevoerde katten 0,1-0,8 hectare en katten in het wild 270-420 hectare. Het geslacht van de kat en de poezendichtheid en verspreiding.

Binnenkatten hebben individuele maar overlappende leefgebieden, maar de leefgebieden van de katers zijn wat groter dan die van de poezen.

Territorium

Een territorium is meestal een kleiner gebied, dat wordt verdedigd tegen indringers, ook naar soortgenoten. De territoria van poezen overlappen meestal niet maar kunnen wel gedeeld worden ( meestal nakomelingen en kittens). Als er voldoende voedsel aanwezig is, blijven de vrouwelijke nakomelingen tot hun dood in dezelfde kattenkolonie.

Dienstregeling

Katten hebben een soort van dienstregeling/uitgaansrooster. Ze maken onderling afspraken over wie, waar en wanneer loopt, ligt of slaapt. Dit gebeurt met meerdere katten in één huis en dit gebeurt ook met buurtkatten. Zo voorkomen ze conflicten. Is er buiten een geschreeuw, dan heeft er een kat zich niet aan de afspraak gehouden (of heeft deze niet wetend overtreden). Of de kat bevindt zich op een territorium van een andere kat. Katten gaan het liefst conflicten uit de weg. Gebeurt dit buiten toch? Dan is er vooraf al heel wat gebeurd.

Jagen

Katten jagen op verschillende soorten prooien. Uw kat kan zich specialiseren in een bepaald type prooi. De hoeveelheid tijd die een kat per etmaal aan de jacht besteedt verschilt per individu, per sekse, hoeveelheid voer die ze krijgen, sociale status en per seizoen. Het kan variëren tussen de 0 en 46% per 25 uur. Katten zijn over het algemeen meer en langer actief op het gebied van jagen gedurende de lente en zomer dan in de herfst en winter. En hoewel katten solitair jagen, blijkt dat gezamenlijk erop uit trekken ook af en toe plaats vindt.

Binnenkatten en beweging van uw kat

Meer en meer katten worden binnen gehouden. Op zich hoeft het geen probleem te zijn, als er maar wel gedacht wordt aan de kwaliteit van de ruimte, en aan het natuurlijke gedrag van de katten; deze moeten ze kunnen vertonen.

Het grootste probleem van binnenkatten is verveling, waardoor veel gedragsproblemen kunnen ontstaan. Als een kat niet kan jagen of exploreren onstaat er frustratie (van behoeften) en verveling (gebrek aan prikkels en stimulatie). Agressie, slopen en afwijkend gedrag (bijvoorbeeld staartjagen) kan het resultaat zijn.

Katten moeten gemiddeld 2 keer 15 minuten spelen per dag, zeker bij jonge katten. Ze moeten zijn voorzien in jacht-en exploratie behoeften: toegang tot buiten is een heel grote pré, genoeg spel, uw kat laten werken voor het eten, mentale bezigheden, speelgoed en soms is een andere kat een oplossing. Klimmen: uw kat vindt het fijn om hoog te kunnen zitten, uitzichtposten te hebben, bijvoorbeeld door middel van hoge klimpalen.

Het plaatsen van degelijke krabpalen op strategische plekken, buiten/binnen, beneden/boven, langs paadjes, dichtbij slaapplaats. Wordt dit niet geboden dan is de kans groot dat de bank als krabplek wordt beschouwd en de gordijnen om hoog te kunnen komen.

Katten laten samen leven

Er worden ook steeds meer katten bij elkaar gehouden. Als katten elkaar niet uit de weg kunnen gaan of zich niet terug kunnen trekken neemt sociale stress bij uw katten toe, met agressie, sproeien en afwijkend gedrag (zoals overmatig likken) tot gevolg.

Katten laten samenleven: voorzie in de behoeftes van uw katten!

Dus moet er rekening worden gehouden met de manier van samenleven van de katten onderling, bijvoorbeeld door het uitbreiden van de ruimte (vaak vooral in verticale zin - de hoogte in). Meerdere bronnen op verschillende plekken (water/voer/kattenbakken/slaapplekken) én voldoende schuilmogelijkheden.

Seksueel gedrag

Poezen kiezen niet de kater die haar zal dekken. Deze wordt gedekt door de meest ‘dominante’ kater die op dat moment beschikbaar is. Als de topkat niet aanwezig is, zal de ondergeschikte kater die in de periferie van de poezenkolonie leeft haar dekken. Meestal wordt de poes door meerdere katers gedekt. Hier zijn een aantal redenen voor: dekkingen door meerdere katers geeft een nestje met een grote genetische variatie. Er zal spermacompetitie optreden. Het is bij een nestje onduidelijk wie van welke vader afkomstig is, waardoor agressiereductie van de kater zal optreden. De verwantschap tussen de verschillende poezen zal hierdoor worden verkleind.

Communicatie van katten begrijpen

Er zijn verschillende typen communicatie bij katten. Deze leren leren kennen kan helpen in het begrijpen van (het gedrag van) uw kat.

Olfactorische communicatie - geur verspreiden

Geuren verspreiden is voor katten zeer belangrijk. Ze zetten geuren af om:

Ze zetten geuren af door te wrijven, door te krabben, met urine> sproeien en met ontlasting. Urine speelt een rol in het reguleren van het sociale gedrag, o.a. het afzetten van territorium. Wat nog niet goed onderzocht is of de geur van ontlasting in de kat-kat relatie en het al dan niet begraven van ontlasting is onvoldoende onderzocht. Krabben is bedoeld om geur af te zetten. Als er lang gekrabd wordt hebben we ook te maken visuele signalen. Het is een combinatie van visuele en reuksignalen. De geur wordt afgezet door geurklieren in de poten.

Geurklieren van uw kat

Feromonen worden o.a. afgescheiden door het wrijven van geurklieren tegen bepaalde objecten. De geurklieren zitten o.a. aan de kin en de hoeken van de lippen, tussen oog en oor en de basis van de staart en voetzolen. Ze beginnen met hun kop en eindigen met de basis van de staart. (Tactiele communicatie). Het materiaal dat wordt afgescheiden is vettig en ruikt sterk. Bij poezen is de geur afhankelijk van het feit of ze krols zijn. Er is een verschil tussen feromonen en allomonen. Allomonen worden gebruikt in de communicatie met leden van een andere soort. Feromonen worden waargenomen door orgaan van Jacobson door middel van flehmen. Feromonen geven informatie over o.a. Territoriale grenzen, seksuele status en de gemoedstoestand.

Vocale communicatie - miauwen

Geluiden zijn erg belangrijk in de wereld van de kat. Ze kunnen ook goed horen wat ook van belang is bij de jacht. Hoge tonen worden beter gehoord dan de hond of mens. Spinnen wordt gebruikt als ze behoefte hebben aan menselijk contact, als ze hulp nodig hebben én als methode om zichzelf gerust te stellen. Dus de spinnende kat op de behandeltafel is veel minder op zijn gemak dan we dachten.

Visuele communicatie

Visuele communicatie gaat over lichaamstaal: katten kunnen zich door middel van lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen hun gemoedstoestand laten zien. Begrijpen wat er wordt bedoeld wanneer uw kat vergrote pupillen heeft of de snorharen naar achteren steekt kan werken in het leren begrijpen van de herkomst van bijvoorbeeld agressie bij uw kat.

Herkennen van angst:

Schuilplek voor katten: belangrijk bij angstige katten dat ze een schuilplek hebben. Vluchtmogelijkheden. Hebben ze deze niet, wat wij vaak in de praktijk/opname zien, is het enige wat ze nog kunnen doen…agressie inzetten. Kat in het nauw maakt rare sprongen!

Herkennen van agressie

Er zijn verschillende vormen van agressie. Door middel van vragen die een dierenarts stelt en waarnemingen bij uw kat kan bepaald worden om welke vorm het gaat. Hier kan gedragstherapie op toegespitst worden. Hoe eerder de kattentherapie wordt gestart bij problematisch gedrag, hoe groter de kans op succes.

Alle katten kunnen agressie vertonen, of het nu dreigen of daadwerkelijk aanvallen is. Toch zijn katten over het algemeen conflictvermijdend van aard. Zij zullen ongewenste situaties liever ontlopen dan openlijk agressie inzetten. Inzetten van agressie om een bepaald doel te bereiken kan de kat controle geven over zijn omgeving. Ondanks dat het gedrag voor de kat functioneel kan zijn, is het belangrijk om te checken of de agressie stress en angst met zich meebrengt. ( Voor de kat zelf maar ook voor de omstanders) Agressie verergert vaak, dus ook het vertonen van dreiggedrag zoals blazen is een teken dat een kat het stadium van “conflictvermijden”al is gepasseerd.

Andere visuele communicatie

Gedraaide oren duiden niet altijd op agressie. Tijdens het krabben (bijvoorbeeld aan een krabpaal) of tijdens het snuffelen (bijvoorbeeld aan andere kat) zijn de oren ook opzij gedraaid.

Heksenrug: een van de eerste houdingen die een kitten leert. Dreighouding vaak door schrikken, dreigen met postuur. Dan zijwaarts bewegen naar anderen. Hoge rug en haren overeind.

Uitrekken, gapen, knipogen (heavy eye blink), mogelijk wassen duiden op weinig agressie bij uw kat. Dat is vaak te zie na het eten.

Lig- en zithoudingen: Er is een stress-score test, met score 1 tot en met 7, met verschillende houdingen en signalen. Wanneer katten “relaxed” zijn liggen ze op hun zij of rug (score 1). Zittend door de pootjes heen en voetjes onder het lichaam gevouwen (score 2). Wanneer katten minder relaxed zijn zie je dat de kat nog op de voetjes leunt. Voetjes nog ”gewone stand” (score 4). Klimt de kat tegen de mueren op: score 7.

Staart: Omhoog betekent bij uw kat: ik wil geaaid worden. Omlaag (schuin naar beneden): misschien wil ik geaaid worden. Zwiepende staart van uw kat staat voor opwinding (kan ook bij zien van een vogeltje).

Herkennen van stress bij katten: Acute stressignalen

Stress bij uw kat is een lichamelijk proces en is nodig om goed te functioneren. Kortdurende stress is normaal, als er iets spannends of afwijkends of iets nieuws gebeurt. Stress kan ook positieve stress zijn, wanneer een kat bezig is een muis te vangen bijvoorbeeld.

Als we kittens vanaf de geboorte tot aan 5 weken dagelijks gedurende een korte periode vastpakken en een gevarieerd aanbod aan stimuli bieden, is hun zenuwstelsel eerder volgroeid en hun motorische en lichamelijke ontwikkeling gaat sneller in vergelijking met dieren die minder gestimuleerd zijn. Daarnaast hebben ze meer zelfvertrouwen, zullen ze eerder de omgeving onderzoeken en zijn ze sosciaal vaardiger. Dit effect kan verklaard worden doordat het vroeg en regelmatig vastpakken van de kitten in combinatie met de acute stress, ervoor zorgt dat het hypofyse-bijniersysteem zich aanpast waardoor het kitten later beter met stressvolle situaties om kan gaan.

Stress ontstaat als de situatie onvoorspelbaar en/of oncontroleerbaar is.

Tekenen van stress bij uw kat

Chronische stress bij uw kat

Een dier dat chronische stress heeft kan ziek worden, gedragsproblemen gaan vertonen of afwijkend gedrag ontwikkelen. Bijvoorbeeld Pica..het eten van vreemde voorwerpen. Staartjagen. Kauwen op snorharen,poten en/of staart. Haar plukken of dwangmatig likken van een bepaalde plek van de huid. Deze gedragingen zullen door de verslavende opioiden (stoffen die het lichaam zelf aanmaakt) en ook de kalmerende effecten van opioid er voor kunnen zorgen dat deze katten kunnen omgaan met de stressvolle omstandigheden. Door het belonend effect van deze stoffen zal het gedrag echter steeds meer verergeren.

Signalen

Bij Chronische stress zijn er veel stressignalen en of gedragsveranderingen, waaronder mogelijk:

Oorzaken

Chronische stress bij katten wordt gezien dat het veelal veroorzaakt wordt door het houden van te veel katten op een te klein oppervlakte en verveling. Kat is NIET in staat om zich aan te passen aan omgeving, kan hier niet mee omgaan.

Er zijn vele oorzaken die stress geven bij de kat. Veel lichamelijke klachten zijn het gevolg van chronische stress. Het is belangrijk dat dierenartsen ook doorvragen tijdens consult en dan is gedragstherapie of advies nodig. Om de oorzaak aan te pakken.